img
25-10-2014
imieniny: Ingi, Maurycego, Sambora
zmień rozmiar czcionki A A A
img
Lubelskie Strona główna
img
img

 

Dwór jako siedziba średniozamożnego ziemianina pojawił się w krajobrazie Polski w XV w. wraz z przekształceniem średniowiecznego rycerstwa w stan szlachecki. W historii polskiego budownictwa trwał prawie cztery wieki.

 

Pierwsze dwory były zespołem zabudowań mieszkalnych i gospodarczych, które od poł. XVI w. stopniowo zaczęto łączyć w jeden dom. Pojawiły się również renesansowe dwory murowane.

Od poł. XVII w. na obszarze Lubelszczyzny upowszechnił się parterowy budynek dworu o skromnej architekturze, będący wygodną rezydencją mieszkalną. Zwykle był to budynek trzytraktowy z dużą sienią na osi, która czasami pełniła rolę izby stołowej. Na zewnątrz dworu znajdowały się osiowo usytuowane ganki i alkierze akcentujące naroża. Malowniczym elementem dworu był wydatny, czterospadowy dach, kryty gontem.

Pod koniec XVIII wieku wygląd dworu zmienił się pod wpływem klasycystycznej architektury pałacowej. Zaczęły zanikać boczne alkierze, natomiast pojawiły się ryzality środkowe lub skrajne. Ryzalit środkowy, nierzadko piętrowy, poprzedzony był portykiem kolumnowym, który zwieńczony był trójkątnym szczytem lub uskokową attyką. Był on charakterystyczny dla okazalszych siedzib szlacheckich. Dwory skromniejsze miały od frontu drewniane ganki wsparte na słupach. Forma dworu klasycystycznego przetrwała do poł. XIX w.

 

We wnętrzach szlacheckich dworów w XVI-XVII w. umeblowanie było skromne, składało się głównie ze stołów, ław, zydli, pokrywanych dywanami i krzeseł dla znaczniejszych gości. O bogactwie i pozycji gospodarzy dworów świadczyły ozdobne - malowane i rzeźbione - skrzynie czy szafy. W większości dworów stały udane imitacje mebli gdańskich, niderlandzkich i niemieckich, wykonane przez miejscowych.

Reprezentacyjne wnętrza dworów w XVII w. zaczęto ozdabiać obrazami o tematyce religijnej oraz portretami królów. Pod koniec tego stulecia powszechne stały się tzw. portrety familii, przedstawiające przodków rodu. O klimacie domów szlacheckich decydowały także wiszące na ścianach: kobierce, stara broń, zegary oraz piece i kominki, często ozdobione motywami herbów, świadczące o randze siedziby i pozycji właściciela.

W XVIII stuleciu zmieniło się umeblowanie dworów, najmodniejsze stały się meble, których wzory czerpano z Francji, m.in. łoża w alkowach, sekretarzyki. Na przełomie XIX i XX wieku dwory lubelskie wyposażano również w stylu angielskim, w tym zwłaszcza we wspaniałe szafy biblioteczne, stoły do gry w karty, stoły bilardowe.

LUBLIN                                

Dwór Kościuszków - modrzewiowy, położony na terenie Ogrodu Botanicznego UMCS. Pierwszy raz wymieniony w źródłach w r. 1722, został zrekonstruowany w 1972 r. na zachowanych piwnicach. Bryła budynku opiera się na planie kwadratu, z sienią na osi. Pokryty polskim dachem łamanym, od frontu ma ganek na czterech słupach. W roku 1790, przed wyjazdem do Ameryki, mieszkał tu u swojego stryja Jana Nepomucena, Tadeusz Kościuszko.

 

Dwór Wincentego Pola - drewniany, parterowy, na planie kwadratu, z gankiem opartym na toskańskich kolumnach, został wybudowany w podlubelskim majątku Firlejowszczyzna pod koniec XVIII w.  W 1972 r. został przeniesiony do Lublina na ul. Kalinowszczyzna. W dworku będącym niegdyś własnością Wincentego Pola - poety, krajoznawcy, geografa, powstańca listopadowego - mieści się obecnie muzeum jego imienia, z bogatą ekspozycją pamiątek.

 

Dwór z Żyrzyna - w 1978 r. przeniesiony do Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie. Wbudowany został ok. poł. XVIII w. W historii polskiej architektury jest obiektem unikalnym, zarówno pod względem oryginalnego układu przestrzennego odmiennego od współczesnych mu siedzib ziemiańskich, jak i wyjątkowych walorów artystycznych. Zbudowany z drewna, składa się z dwunastu pomieszczeń. Od wewnątrz i zewnątrz tynkowany, posiada dach mansardowy kryty gontem. Trzy spośród czterech elewacji ozdabiają ganki kolumnowe. 

 

JANOWIEC

Dwór z Moniaków koło Urzędowa został przeniesiony do Janowca i złożony na nowo w parku przylegającym do zamku w latach 1977-1985. W dworze znalazło siedzibę muzeum, natomiast w mieszkalnym poddaszu usytuowano pokoje gościnne. Dobra Moniaki należały do 1841 r. do rodziny Wierzbickich, która w II połowie XVIII w. wybudowała tu późnobarokowy drewniany dwór, nakryty wysokim, łamanym dachem, z wejściem głównym ujętym dwoma kolumnami. Na początku XX wieku dokonano gruntownej przebudowy dworu według projektu architekta Kazimierza Skórewicza. Dodano wówczas portyk kolumnowy złożony z sześciu kolumienek toskańskich podtrzymujących taras z tralkową balustradą, wysunięty przed lukarnę nakrytą dwuspadowym daszkiem.

 

SAMOKLĘSKI

Klasycystyczny dwór w Samoklęskach pochodzący z końca XVIII w., powstał jako parterowy budynek z czterokolumnowym portykiem doryckim od podjazdu. Projekt przypisuje się znanemu architektowi Piotrowi Aignerowi. W I poł. XIX w. Izabela Czartoryska założyła tu park krajobrazowy. Około 1880 r. właścicielem dworu został Józef Weyssenhoff, znany pisarz, który rozbudował dwór wzbogacając go o boczne, piętrowe ryzality, zwieńczone pośrodku trójkątnymi frontonikami

           

WOLA OKRZEJSKA

Miejsce urodzenia i dzieciństwa Henryka Sienkiewicza. W oficynie dworskiej usytuowanej w parku, zrekonstruowanej w 1966 roku, mieści się muzeum jego imienia. Prezentuje ono liczne pamiątki i dokumenty, obrazujące życie i twórczość wielkiego pisarza, laureata literackiej Nagrody Nobla. Pierwotny dwór, wybudowany na planie prostokąta, miał wejście przez ganek o czterech słupach, przykryty jednospadowym daszkiem. Nieopodal muzeum usypano w latach 1932-1938 kopiec z popiersiem autora „Quo vadis”.

 

ROSKOSZ

Na pocz. XVIII w. Radziwiłłowie wybudowali tu drewniany dwór myśliwski z bażanciarnią i zwierzyńcem. Obecnie istniejący dwór został wzniesiony ok. poł. XIX w. wg projektu arch. Franciszka Jaszczołda. Parterowy budynek z cegły, z mieszkalnym poddaszem i facjatami wzniesiono na planie prostokąta. Wybudowano go w stylu klasycystycznym, jedynie elewacja boczna od strony wschodniej zaprojektowana została w stylu neogotyckim. Dwór otoczono pięknym parkiem z okazami rzadkich gatunków drzew. W poł. XIX w. obok dworu wzniesiono stajnię cugową w stylu eklektycznym. Obecnie znajduje się tu Europejskie Centrum Edukacji Młodzieżowej.

 

ROMANÓW

Pierwszy drewniany dwór w Romanowie wzniósł około 1540 r. książę Roman Sanguszko. W 1801 r. Romanów nabył Błażej Malski, który wybudował dwór murowany. Dzieciństwo spędził tam jego wnuk - Józef Ignacy Kraszewski, znany powieściopisarz, historyk i krytyk literacki. Po pożarze w 1868 r. siedzibę odbudowano i przekształcono - nadbudowano wówczas część środkową o piętro, a drewniany ganek zastąpiono czterokolumnowym portykiem toskańskim podtrzymującym taras na wysokości pierwszego piętra. Do dziś zachował się obszerny park z alejami świerkowymi, szpalerami grabów i wiązów. Obecnie w Romanowie mieści się Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego. W salach muzeum, odtwarzających klimat XIX-wiecznej rezydencji, zgromadzono pokaźną liczbę pamiątek po pisarzu.

 

SOSNOWICA
Od XVI do końca XIX w. była własnością Sosnowskich herbu Nałęcz. Po 1771 r. Józef Sosnowski, hetman polny litewski, rozbudował istniejący już w 1723 r. drewniany dwór, dostawiając cztery narożne murowane alkierze oraz zabudowania gospodarcze. W 1915 r. dwór spłonął. Z dawnego zespołu dworskiego pozostała oficyna z 1753 r., mająca charakter barokowego pawilonu parkowego, wzniesiona na planie kwadratu z zaokrąglonymi narożnikami, murowana, piętrowa z dachem czterospadowym mansardowym podbitym gontem z lukarnami i kominem środkowym. Obecnie znajduje się tu pensjonat „Dworek Kościuszki”. W 1775 r. na sosnowickim dworze, w charakterze nauczyciela córek hetmana, przebywał Tadeusz Kościuszko. Pomiędzy młodym kapitanem a Ludwiką Sosnowską zawiązało się uczucie. Hetman jednak odmówił oficerowi ręki swojej córki i Kościuszko zmuszony został opuścić Sosnowicę.

 

WYGNANOWICE
Wygnanowice były własnością szlachecką od pocz. XV w. Pierwszy opis dworu pochodzi z 1617 r., kiedy miejscowość należała do Anny Stryjeńskiej. Murowany, parterowy dwór otoczony częstokołem został spalony w 1712 r. przez wojska moskiewskie, a następnie odbudowany w 1736 r. przez Długoszów. Być może dalsze przebudowy dworu w Wygnanowicach lub powstanie nowego nastąpiło ok. połowy XIX w. Wówczas zaprojektowano, zachowany częściowo do dzisiaj, park dworski. Te przemiany w dobrach wygnanowickich wiązały się zapewne z nabyciem majątku przez hr. Zofię z Suchodolskich Bielską. W roku 1892 dwór kolejny raz przebudowano, a przed frontem założono zajazd z gazonem. Obecnie w budynku mieści się Dom Opieki Społecznej.

 

STRYJNO
Właścicielami Stryjna byli od XV w. do lat trzydziestych XIX w. Stryjeńscy herbu Tarnawa. Pierwsze wiadomości o drewnianym dworze w Stryjnie pochodzą z lat 1595-1596. Obecny murowany dwór powstał w drugiej poł. XVIII w., a ok. 1880 r. został przebudowany przez arch. Kornela Gabrielskiego. Od 1922 r. majątek należał do rodziny Szczepańskich. Ostatni właściciel, Mieczysław Dołęga Szczepański zmodernizował dwór wg. projektu arch. Idzikowskiego. Z wcześniejszego zespołu dworskiego zachowały się fragmenty parku założonego w drugiej poł. XVIII w. Obecnie mieści się tu szkoła.

 

KRUPE
Dwór położony w pobliżu malowniczych ruin zamku, wzniesiony został w latach 1779-82 w stylu barokowo-klasycystycznym przez Jana Michała Reja, starostę nowokorczyńskiego. Wymurowany na planie kwadratu, z cegły i kamienia, otynkowany, parterowy, został ok. 1840 r. przebudowany w stylu klasycystycznym. Dodano m.in. drewniany czterokolumnowy portyk zwieńczony trójkątnym szczytem i ozdobiony tryglifowym fryzem. Z tego okresu pochodzą również zewnętrzne obramowania otworów. Dwór właściwy nakryty jest dachem łamanym polskim, alkierze i portyk dachami dwuspadowymi. Budowla jest cennym przykładem architektury dworskiej końca XVIII w., o zachowanym układzie przestrzennym i pierwotnych elementach zdobniczych i konstrukcyjnych.

 

SURHÓW
Dwór w Surhowie wybudowali w stylu klasycystycznym po 1813 r. Paweł Cieszkowski, poseł na sejmy Królestwa Polskiego i jego żona Zofia z Kickich. W części środkowej parterowej budowli od frontu, znajduje się wgłębiony portyk joński w wielkim porządku (dwa skrajne filary i dwie kolumny pośrodku, zwieńczone trójkątnym szczytem i prostokątną attyką). Układ wnętrz jest typowy dla siedziby zamożnego ziemianina tamtego okresu - dwutraktowy z sienią na osi. Na uwagę zasługuje dekoracja wykonana przez Mikołaja Montiego (1780-1854), włoskiego malarza. Namalował on techniką temperową szereg scen mitologicznych i historycznych. Obecnie we dworze znajduje się Zakład Specjalny Nieuleczalnie Chorych.

 

HRUBIESZÓW
Dwór Du Chateau o cechach barokowo-klasycystycznych, z wgłębnym portykiem i łamanym dachem zbudowany został w 1791 r. na miejscu starościańskiego zamku. W latach 1860 i 1914 wzbogacono o skrzydła zachodnie i wschodnie. Nazwa dworu pochodzi od nazwiska francuskiego szlachcica, Piotra Aleksandra Du Chateau, oficera napoleońskiego, który przejął dworek w 1850 r. W dworze ma siedzibę Muzeum Regionalne im. księdza Stanisława Staszica, prezentujące dorobek Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego i jego założyciela. Ciekawą ekspozycję stanowią zbiory archeologiczne z Kotliny Hrubieszowskiej, obrazujące życie i kulturę Gotów w II - IV w. n.e.

Mapa szlaku dworów Lubelszczyzny

img



Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie

ul. Spokojna 4, 20-074 Lublin, tel. 81 44 16 600, faks 81 44 16 602
Redakcja serwisu - Departament Promocji i Turystyki UMWL 
/ Informacje o plikach cookies /