img
21-10-2014
imieniny: Celiny, Hilarego, Janusza
zmień rozmiar czcionki A A A
img
Lubelskie Strona główna

img

Lubelskie życie naukowe

 

Lubelszczyzna jest ważnym ośrodkiem naukowym na mapie Polski. Tradycja szkolnictwa wyższego sięga XVI wieku. W 1594 roku z inicjatywy Jana Zamojskiego powstała w Zamościu Akademia, której powołanie zatwierdził stosowną bullą papież Klemens VIII, przy okazji dodając swój herb rodowy Aldobrandinich do godła Uczelni. Statut Akademii zatwierdził w imieniu papieża biskup chełmski Stanisław Gomoliński. Oficjalne otwarcie uczelni odbyło się 15 marca 1595 roku. Akademia była pierwszą prywatną uczelnią a czwartą – po krakowskiej (1364), Lubrańskiego w Poznaniu (1519) i wileńskiej (1578) – wyższą uczelnią w Rzeczypospolitej.

 

Gmach dawnej Akademii ZamojskiejAkademia Zamojska była w całości opłacana przez wielkiego kanclerza będąc symbolem potęgi i ogromnych ambicji fundatora. To właśnie w akcie fundacyjnym uczelni z 1600 r. zawarte zostały powszechnie znane słowa kanclerza Zamoyskiego: "takie są rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie". W planach kanclerza Akademia miała być prężnym ośrodkiem kultury polskiej i katolickiej, który oddziaływałby silnie na ludność prawosławną, przeważającą w województwach południowo-wschodnich. W pierwszej dekadzie swojego istnienia (do śmierci hetmana), Akademia zdobyła sobie znaczny rozgłos nie tylko w Polsce, ale także w całej Europie. Dzięki niej Zamość na przełomie XVI i XVII wieku był jednym z głównych ośrodków myśli naukowej w Polsce. Godność kanclerza Akademii Zamojskiej przysługiwała biskupowi chełmskiemu. Okres jej świetności przypadał na przełom XVI i XVII wieku. Później stopniowo podupadała, ostatecznie została zlikwidowana w roku 1784, kiedy zamieniono ją w liceum.

 

IUNG w PuławachW okresie zaborów władze carskie z myślą o rusyfikacji powołały w Puławach w 1862 roku Instytut Politechniczny i Rolniczo-Leśny, który w 1869 roku został przekształcony w Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Puławach, zwany potocznie „Nową Aleksandrią”. Siedziba Instytutu mieściła się w gmachu Pałacu Czartoryskich. W latach 1869-1892 uczelnia nie miała statusu akademickiego, zakres nauczania lokował ją między technikum a wyższą szkołą zawodową. Po reformie szkolnej z 1892 roku status uczelni został zrównany z uniwersytetami, a program nauczania wydłużono do 4 lat. Również w Instytucie tym powstała w 1895, dzięki staraniom Dokuczajewa, pierwsza na świecie katedra gleboznawstwa. Instytut osiągnął znaczny i liczący się w świecie dorobek naukowy. Działalność dydaktyczną Instytut przerwał w 1914 roku, wraz z rozpoczęciem I wojny światowej. W latach 1869-1914, ukończyło ją około 2100 agronomów polskich i rosyjskich. Jego spadkobiercą stał się powstały w 1917 roku za zgodą austriackich władz okupacyjnych Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego, który przejął m.in. budynki i pokaźny księgozbiór (liczący 81700 woluminów) po rosyjskiej uczelni. Nie kontynuował on już jednak działalności dydaktycznej poprzedniczki. Obecnie istnieje on jako Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG) w Puławach.

 

Katolicki Uniwersytet Lubelski - dziedziniecW okresie II Rzeczpospolitej Lublin stał się ważnym i rozwijającym się ośrodkiem naukowym, w którym mieściły się trzy wyższe uczelnie. Idea utworzenia Uniwersytetu w Lublinie zrodziła się w Petersburgu w tamtejszej Carskiej Akademii Duchownej. W związku z rewolucją październikową przewidywano konieczność przeniesienia uczelni do Polski. Uniwersytet w Lublinie powstał dzięki inicjatywie ks. Idziego Radziszewskiego, który w latach 1914-1918 był rektorem Akademii w Petersburgu. Ks. Radziszewski organizując uniwersytet wzorował się na Katolickim Uniwersytecie w Leuven. Głównymi fundatorami Uniwersytetu zostali Karol Jaroszyński, inż. Franciszek Skąpski, ordynat Maurycy Zamoyski, Antoni hr. Rostworowski, dużą pomoc pierwszej lubelskiej Alma Mater udzielił także Wojewoda Lubelski Stanisław Moskalewski. Uniwersytet powstał pod zwierzchnictwem Episkopatu, który wyznaczał rektora uczelni. Ponadto istniała do spraw Uniwersytetu specjalna rada biskupia, a ordynariusz lubelski był jednocześnie jego Wielkim Kanclerzem. Początkowo działały cztery wydziały: Teologiczny, Prawa Kanonicznego i Nauk Moralnych, Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych oraz  Humanistyczny.

Lubelska Szkoła Mędrców - JesziwaUstawa o szkołach akademickich z 1933 r., lubelską Wszechnicę uznała za „prywatną szkołę akademicką”. Lubelska placówka naukowa działalność podjęła po inauguracji, która miała miejsce 8 grudnia 1918 r. Nazwa „Katolicki Uniwersytet Lubelski” została zatwierdzona przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego 2 marca 1928 r., do tego czasu funkcjonowała nazwa „Uniwersytet Lubelski”. W chwili obecnej w ramach Uniwersytetu istnieje 9 wydziałów oraz Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych.

Od 1926 roku w Lublinie siedzibę miało Collegium Bobolanum prowadzone przez Ojców Jezuitów, które w 1929 roku uzyskało prawa równorzędne z uniwersytetami państwowymi. Siedziba kolegium jezuickiego mieściła się w obecnym Szpitalu Wojskowym przy Alejach Racławickich. W 1930 roku w Kozim Grodzie powstała największa na świecie uczelnia talmudyczna Lubelska Szkoła Mędrców (Jesziwa). Ponadto mieściły się w stolicy regionu towarzystwa naukowe, instytucje i organizacje naukowe oraz organizacje kulturalne.

 

 Największą uczelnią wyższą Ziemi Lubelskiej jest obecnie Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej. Uniwersytet został powołany do życia dnia 23 października 1944 roku jako uczelnia państwowa, początkowo z czterema wydziałami: Lekarskim, Przyrodniczym, Rolnym i Weterynaryjnym. Kadrę naukową stanowiło wówczas 42 profesorów, m.in. z uczelni Lwowa i Wilna. Studia podjęło wtedy 806 słuchaczy. Organizatorem i pierwszym rektorem Uniwersytetu był zoolog prof. Henryk Raabe. Dziś Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej prowadzi działalność naukowo-badawczą w ramach dziesięciu wydziałów, dwudziestu pięciu instytutów oraz pięciu jednostek na prawach instytutu.

Wraz z rozwojem i rozbudową Uniwersytetu wyodrębniły się kolejne szkoły wyższe. W 1950 roku Wydziały Lekarski i Farmaceutyczny uzyskały autonomię z UMCS i zostały przekształcone w Akademię Lekarską, która po trzech miesiącach funkcjonowania przyjęła ostatecznie nazwę Akademii Medycznej. Obecnie uczelnia funkcjonuje jako Uniwersytet Medyczny, w skład którego wchodzą 4 wydziały. UM prowadzi trzy szpitale oraz Stomatologiczne Centrum Kliniczne.

W 1955 roku na bazie UMCS powstała Wyższa Szkoła Rolnicza, która najpierw została przekształcona w Akademię Rolniczą a od 2008 roku uzyskała rangę Uniwersytetu Przyrodniczego, w skład którego wchodzi 7 wydziałów.

W Lublinie funkcjonuje także Politechnika Lubelska, która powstała z inicjatywy lubelskiego środowiska techników, inżynierów i naukowców w roku 1953. Obecnie w strukturze organizacyjnej Politechniki Lubelskiej funkcjonuje 6 wydziałów.

 

Posiadającą dłuższą tradycję uczelnią Lubelszczyzny jest również Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych w Dęblinie. Znana na świecie jako dęblińska „Szkoła Orląt", nawiązuje do tradycji oficerskich szkół lotniczych, działających od 1918 roku. Oficerska Szkoła Lotnictwa powstała w Grudziądzu w listopadzie 1925 roku. Na przyznane wojsku w 1919 roku dęblińskie grunty, „Szkołę Orląt" przeniesiono 14 kwietnia 1927 roku. Od 1928 roku, już jako Szkoła Podchorążych Lotnictwa, rozpoczęła kształcenie kadr oficerskich, obserwatorów i pilotów. W 1968 roku Oficerską Szkołę Lotniczą przeformowano w Wyższą Oficerską Szkołę Lotniczą, której absolwenci uzyskiwali wyższe wykształcenie. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 czerwca 1994 roku przekształcono Szkołę w uczelnię o nazwie Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych.

W Białej Podlaskiej istnieje Zamiejscowy Wydział Wychowania Fizycznego – AWF w Warszawie. Jego tradycje sięgają 1969 roku, kiedy to powstało Wyższe Studium Nauczycielskie jako Filii UMCS. W ramach Studium powstały 3 kierunki kształcenia: wychowanie fizyczne z nauczaniem początkowym, nauczanie początkowe z wychowaniem fizycznym i nauczanie początkowe z zajęciami praktyczno – technicznymi. Jednak od 1970 roku mimo, że przechodził wiele przekształceń organizacyjnych, bialski wydział jest integralną częścią AWF w Warszawie.

Po przemianach ustrojowych w 1989 roku nastąpiło upowszechnienie szkolnictwa wyższego zarówno w stolicy województwa jak i w mniejszych miastach regionu. Z uczelni publicznych powstały Państwowe Wyższe Szkoły Zawodowe w Białej Podlaskiej, Chełmie i Zamościu. Nastąpił także dynamiczny rozwój wyższych szkół niepublicznych wśród których wymienić można Lubelską Szkołę Biznesu czy Wyższą Szkołę Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie. Uczelnie prywatne powstały także w Chełmie, Łukowie, Puławach, Rykach, Zamościu.

img



Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie

ul. Spokojna 4, 20-074 Lublin, tel. 81 44 16 600, faks 81 44 16 602
Redakcja serwisu - Departament Promocji i Turystyki UMWL 
/ Informacje o plikach cookies /