img
26-09-2016
imieniny: Cypriana, Justyny, Łucji
zmień rozmiar czcionki A A A
img
Lubelskie Strona główna
img
img

Kwas chlebowy sapieżyński kodeński

 

Na Liście Produktów Tradycyjnych figuruje od 3 sierpnia 2009 r. Wyrób został zarejestrowany w kategorii napoje.

 

Kwas chlebowy sapieżyński kodeński to tradycyjny wyrób pochodzący z północno-wschodniej części województwa lubelskiego. Po ostatecznym przygotowaniu posiada barwę od złotej do ciemnobrązowej. Jego smak jest słodkawy z delikatną esencją goryczki, pachnie ziarnem zboża i rodzynkami. Kwas chlebowy bardzo dobrze gasi pragnienie oraz pomaga w regulacji procesów trawiennych.
Głównymi jego składnikami są: mąka żytnia razowa (otrzymywana ze zbóż rosnących na czystym ekologicznie obszarze Elżbięcina w gminie Kodeń, uprawiana na naturalnym oborniku), chleb żytnio-razowy (pieczony w piecu chlebowym opalanym na drwa, po upieczeniu wysuszony w małych kromkach), odpowiednia ilość niechlorowanej wody pochodzącej ze studni głębinowej, rodzynki z winogron (wysuszone późnym latem) oraz miód naturalny wielokwiatowy lub cukier.

Tradycja wyrobu kwasu chlebowego łączy się ściśle z przybyciem rodu Sapiehów do Kodnia, kiedy to Jan Sapieha bierze w posiadanie dobra kodeńskie, słynące z młynarstwa:
„Władysław Jagiełło zostawszy królem Polski, chcąc zjednać sobie członków najbliższej a zwaśnionej rodziny, podarował Kodeń jednemu ze swych przyrodnich braci - Sapieże. Okolice Kodnia należały wówczas do czterech braci Raszyców, którzy na Bugu posiadali swe dziedziczne młyny. Jan Sapieha upodobał sobie te strony i zakupił od Raszyców owe młyny i ich 24 wioski wraz z poddanymi chłopami.” (Franciszek Jagiellak, "Historia Kodnia", wyd. drugie na prawach rękopisu, Kodeń n/Bugiem 1972 r.).
Wedle ludowego przekazu, wtedy to po raz pierwszy właściwości i smak kwasu opuściły wiejską chatę i zawitały na szlacheckich dworach jako niezawodne remedium na dręczące po sutych ucztach dolegliwości. Nie znaczy to, że kwas stał się tylko napojem leczniczym, nadal był najlepszym napojem dla spragnionych żniwiarzy, o czym mówi ludowa przyśpiewka:

Od dawien dawna słynie napój zdrowy:
kwas chlebowy,
pajda chleba za pazuchę,
bukłak kwasu
i chłop gotów w pole.
W gorącą posuchę
.

Receptura wyrobu kwasu przekazywana była z pokolenia na pokolenie, a gospodynie rywalizowały ze sobą o to, która lepszy kwas wytworzy, co oceniane było podczas licznych jarmarków i odpustów. Aby zaspokoić pragnienie wszystkich chętnych, kwas transportowany był w dużych beczkach tzw. „kwasowicach”. Na czas żniw wyrabiano kwas słabszy - taki, który tylko gasił pragnienie - natomiast na jarmarki i odpusty nieco mocniejszy, aby rozweselił bawiących się ludzi. W dniu dzisiejszym kwas chlebowy otrzymał nawet miano „wiejskiej” oranżady. Chętnie piją go zarówno dzieci, jak i dorośli.

„Jeszcze na przełomie XIX i XX wieku codzienne pożywienie mieszkańców wsi lubelskiej było mało urozmaicone (...). Z napojów najpopularniejsze było słodkie i kwaśne mleko oraz serwatka. W lecie przygotowywano kwas chlebowy.” ("Tajemnice tradycyjnych kuchni, Rumunia, Szwajcaria, Węgry, Polska", Lublin 2000, s. 35).

„Pożywienie (...) Idąc do pracy w pole, brano z sobą przeważnie do jedzenia chleb, słoninę i wodę, czasem też kwas chlebowy i buraczany” ("Rok obrzędowy mojego regionu", Alfreda Magdziakowa, Lublin 2003, s.66-67).
„Działo to się w Mieście Kodniu dnia 28 stycznia 1848 r. o godzinie 9 z rana stawił się Bazyli, lat 20 mający, przyniósł ze sobą beczkę kwasu, złożył jako ofiarę, którą przyjęliśmy” (wypis z księgi parafialnej numer 1/1848).

 

 

 

 

 

 

Baba (babka) drożdżowa z jabłkami

Baleron nadwieprzański

Boczek nadwieprzański

Bułka wiejska
Całuski pszczelowolskie
 Cebulak żukowski 

Cebularz lubelski

Chleb gryczany
Chleb ludwiński

Chleb ludwiński żytni
Chleb niedrzwicki

Chleb starowiejski
Chleb wiejski dębowiecki
 Chleb wiejski z otrębami

Chleb żytni naturalny
Chleb żytni tradycyjny
Chleb żytni wygnanowski
Chmiel krasnostawski

Chodelskie gołąbki z kiszonej kapusty
Ciastka przez maszynkę
Ciasto staropolskie podhoreckie

Ćwikła z Werbkowic
Dzik w cieście   

♦ Dżem żurawinowy biłgorajski

 Flaki piaseckie

Golasy izbickie

Gruszka suszona kraśnicka

Gryczak janowski

Gryczok godziszowski

Grzaniec Marcina z Urzędowa
Jabłczanka z Fajsławic
Jabłka kraśnickie
Jabłkówka z Mikołajówki

Janowska nalewka miodowa

Kaczka czarna nadziewana
Kaczka grądziarska

Kaczka po zamojsku
 Kapusta kwaszona kraśnicka 

Kapusta z grochem i śmietaną

Karasie z Polesia
 Karczmiskie pierogi z bobru (bobu)

Karp w śmietanie po poniatowsku

Kaszanka nadwieprzanka
Kaszanka pieczona z Dobrosławowa
Kiełbasa bronicka
Kiełbasa królewska wędzona z Wisznic

Kiełbasa nadwieprzańska   
♦ Kiełbasa swojska biłgorajska
Kiełbasa swojska wędzona z Wisznic
Kiełbasa wiejska z Dobrosławowa
Kiełbasa wieprzowa z Krzczonowa

Kisiel z owsa (owsiany) 
Kluski gryczane

Kodeński chleb razowy żytni
Konfitura poziomkowa
Konfitura różana z Końskowoli

Konfitura z owoców róży
Kordiał żurawinowy kraśnicki

Kraśnickie domowe wino owocowe
Krupnik pszczelowolski

Kulebiak generałowej Kickiej

Kwas chlebowy sapieżyński kodeński

Lody lubartowskie
Lubelski forszmak
Ludwińskie prosię faszerowane
Makaron jajeczny z Ludwina
Makowiec lubartowski
Malina kraśnicka
Maliniak kraśnicki

Malinóweczka
Marchwiaki z makiem
Masło z Bychawy

Masło z Opola Lubelskiego 

Miodownik z Jaszczowa

Miód fasolowy odmianowy

Miód gryczany godziszowski

Miód gryczany z Lubelszczyzny

Miód malinowy

Miód pitny czwórniak

Miód pitny dwójniak

Miód pitny półtorak

Miód pitny trójniak

Miód rzepakowy z Roztocza

Nadwieprzański miód lipowy

Nadwieprzański miód wielokwiatowy
Nadwiślański sok jabłkowy

Naleweczka gruszkówka z Kraśnika

Nalewka poziomkowa leśna z Kraśnika
Nalewka ziemiańska
Nalewka z płatków róży
Nałęczowski miód wielokwiatowy

Nektar św. Eugeniusza - miód ziołowy

Ogórki kiszone kraśnickie

Olej lniany

Olej rzepakowy

Olej świąteczny roztoczański
Olej tarnogrodzki

Oleje z Turzych Rogów

Oranżada z Kąkolewnicy
Parowańce brzozowickie z kapustą i grzybami   
♦ Parowańce skromowskie z serem 

Parowańce z kaszą jaglaną

Parowańce z serem
Parowańce żakowolskie z soczewicą
Paszteciki niedrzwickie z kapustą i pieczarkami
♦ Paszteciki z grzybami
Pączki żakowolskie z powidłami z antonówek
Pieczeń z szynki dzika - wędzona lub pieczona
Pierniczki ozdobne

Piernik lubelski
Piernik żydowski
Pierogi lipniackie z kapustą i grzybami

Pierogi nowodworskie
Pierogi olszewnickie z kaszą gryczaną

♦ Pierogi skromowskie z kaszą jaglaną, serem i miętą
Pierogi turowskie z soczewicą
Pierogi z czerwoną fasolą

Pierogi zosinowskie z jagodami

Pierogi żakowolskie ze smażonymi ziemniakami

Pieróg (piróg) biłgorajski

Pieróg gryczany

Polędwica nadwieprzańska
Polędwica wędzona z Wisznic
Powidła śliwkowe z Mikołajówki

Pralina z Lublina
Pyzy polskowolskie z mięsem
Racuchy turowskie

Racuchy z makiem

Rogaliki półfrancuskie śmietanowe z masą orzechową i różą

Rudnicki pieróg jaglany

Ser zabłocki

Sernik z kartoflami z Jaszczowa
Sery z ziołami

Sękacz podlaski
Słodkowska kapusta z grzybami
Sok z maliny kraśnickiej
Swojskie mięso wekowane ze Zwierzyńca
Syrop malinowy z Mikołajówki
Syrop z owoców róży
Syrop z płatków róży
Szarlotka józefowska
Szarytka w marynacie

Szyneczka z karpia z Pustelni

Szynka domowa roztoczańska

Szynka nadwieprzańska
Szynka wędzona z Wisznic
Szynka wieprzowa z Krzczonowa
Śmietana z Bychawy

Świnia rasy puławskiej
Tertuny brzozowickie z soczewicą
Truskawka z gminy Puławy  

Twaróg z Bychawy
Tymianek z Fajsławic
Wafle tortowe suche
Warzonka kryształówka
Werbkowickie placki z soczewicy

Wędzone dzwonka karpia z Pustelni

Witaminy Eremity - syrop z czarnego bzu

Woleńskie kartoflaki
Zawijaki wygnanowskie

Zawijas nasutowski
Zupa cebulowa z Goraja
Zupa chłopska fajsławicka
Zupa z karpia

Żur żukowski

Żurawinówka biłgorajska

Żurawinówka momocka

img



Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie

ul. Artura Grottgera 4, 20-029 Lublin, tel. 81 44 16 600, faks 81 44 16 602
Redakcja serwisu - Departament Promocji i Turystyki UMWL 
/ Informacje o plikach cookies /