Tereny między Wisłą a Bugiem, stanowiące dzisiejszy Region Lubelski, od średniowiecza były obszarem współistnienia wielu kultur, wyznań, języków, narodowości. Każda z grup wyznaniowych i narodowościowych pozostawiła tutaj mniej lub bardziej widoczne i zrozumiałe dla współczesnych ślady swego pobytu, stwarzające specyficzny, wielobarwny krajobraz kulturowy.

Zetknęły się tu: Słowiańszczyzna wschodnia i zachodnia, prawosławie i katolicyzm. Obok tych dwu wyznań chrześcijańskich w mapę religijną wpisywali się wyznawcy judaizmu, a poczynając od czasów nowożytnych także mahometanie, protestanci, grekokatolicy (unici), od XX w. także przedstawiciele kościołów starokatolickich.

Powstanie konglomeratu religijnego było konsekwencją historycznych losów tego terenu, dziejów Polski, kształtowanych przez politykę władców, magnatów czy też sejmu Rzeczypospolitej. Za czasów piastowskich (X-XIV w.) ziemie dzisiejszej Lubelszczyzny były podzielone między polskie i ruskie organizmy państwowe. Stanowiły pogranicze, etniczno-religijne i polityczne, pustoszone w czasie zbrojnych konfliktów sąsiedzkich, przez najazdy Tatarów, Jadźwingów, czy Litwinów. Te peryferia znalazły się po unii polsko-litewskiej w Krewie (1385) w centrum władztwa dynastii Jagiellonów, a czasy świetności państwa polsko-litewskiego, przejawiającej się w ożywionej akcji osadniczej oraz lokacji nowych miast i wsi, były też okresem rozkwitu tych ziem.

XVI w. w dziejach regionu lubelskiego, jak i pozostałych ziem polskich, to okres wyjątkowej w Europie tolerancji religijnej. W Polsce znaleźli schronienie Żydzi prześladowani w wielu krajach europejskich, którzy podobnie jak Ormianie, Niemcy, Włosi i Grecy prowadzili tu ożywiony handel. 

Wojny XVII stulecia spowodowały z jednej strony wyludnienie  miast i wsi, ale z drugiej osadzanie we wsiach jeńców wojennych (brańców) oraz zadomowienie się na podmokłych terenach przybyszów z dzisiejszej Holandii, zwanych Olendrami. W epoce porozbiorowej nastąpił wzmożony napływ obcych urzędników, kolejno z monarchii habsburskiej i imperium rosyjskiego. Rozwinęło się wiejskie osadnictwo niemieckie, a do miast i ośrodków przemysłowych przybyli kupcy i przedsiębiorcy z Zachodniej Europy.

Od I wojny światowej proces zróżnicowania narodowościowego i religijnego uległ zahamowaniu. Szczególnie dramatyczne były lata 1939-1947, kiedy przestała istnieć społeczność żydowska, a ludność ukraińska została wysiedlona do ZSRR, albo na ziemie północnej i zachodniej Polski. Po dawnej różnorodności kulturowej pozostały nie zawsze czytelne świadectwa w postaci architektury, niszczejących cmentarzy, czy nazewnictwa.

Szczególnie wielobarwny pod względem religijnym i kulturowym jest pas nadbużański, sięgający od południowego Podlasia po okolice Hrubieszowa i Tomaszowa Lubelskiego. Przez wiele stuleci Bug nie był rzeką graniczną, co wpłynęło na podobieństwo krajobrazu kulturowego obu jego brzegów. Parafie wielu wyznań znajdowały się na tym samym terenie, a ich mieszkańcy żyli nie tylko obok siebie, ale i ze sobą, wiele było małżeństw mieszanych (wyjątkiem była tu ludność żydowska). Szanowano święta wyznawców innych religii, a wzajemna tolerancja, mimo konfliktów, pozwalała współistnieć tym społecznościom. Prowadziło to do wzajemnego oddziaływania zróżnicowanych kultur. Dobitnym wyrazem zróżnicowania kulturowego, a zarazem wzajemnego oddziaływania są cmentarze - często te same warsztaty kamieniarskie wyrabiały nagrobki dla katolików, unitów i prawosławnych.

Wymownym świadectwem wielokulturowości Lubelszczyzny jest nazewnictwo, przechowujące mimo wielokrotnych prób zacierania ślady obecności różnych narodów. Nazwa podlubelskich Niemiec wywodzi się od jeńców krzyżackich osadzonych tu przez króla Jagiełłę. Cyców pochodzi od nazwy wyrabianego przez Olendrów płótna. Historyczne Horodło i Dubienka, Horyszów Ruski, Dołhobyczów, Dołhobrody, Krasne i Jabłeczna to tylko nieliczne przykłady wpływów i obecności na tych ziemiach naszych wschodnich sąsiadów.